Pháp học
Từ điển Phật học
Tra cứu thuật ngữ Pāli và Pháp số. Gõ có dấu hoặc không dấu – “dao”, “nibbana”, “metta” đều tìm được.
-
Indriya Từ điển Pháp số [353] căn, gốc rễ, kiểm soát chính, sức mạnh giám sát. 6 Căn (āyatana): 1. Cakkhundriya: nhãn quyền, là khả năng thâu bắt cảnh sắc; sắc thần kinh nhãn. 2. Sotindriya: nhĩ quyền, là khả năng thâu bắt cảnh thinh; sắc thần …
[353] căn, gốc rễ, kiểm soát chính, sức mạnh giám sát. 6 Căn (āyatana):
1. Cakkhundriya: nhãn quyền, là khả năng thâu bắt cảnh sắc; sắc thần kinh nhãn.
2. Sotindriya: nhĩ quyền, là khả năng thâu bắt cảnh thinh; sắc thần kinh nhĩ.
3. Ghānindriya: tỷ quyền, là khả năng thâu bắt cảnh khí; sắc thần kinh tỷ.
4. Jivhindriya: thiệt quyền, là khả năng thâu bắt cảnh vị; sắc thần kinh thiệt.
5. Kāyindriya: thân quyền, là khả năng thâu bắt cảnh xúc; sắc thần kinh thân.
6. Manindriya: ý quyền, là khả năng biết cảnh hay đối tượng; tất cả tâm. 3 Tánh (bhava):
7. Itthindriya: nữ quyền, là khả năng biểu thị tính cách nữ giới; sắc nữ tính.
8. Purisindriya: nam quyền, là khả năng biểu thị tính cách nam giới; sắc nam tính.
9. Jīvitindriya: mạng quyền, là khả năng duy trì sự sống còn của danh pháp và sắc nghiệp. Chi pháp là tâm sở mạng quyền và sắc mạng quyền. 5 Thọ (vedanā):
10. Sukhindriya: lạc quyền, là khả năng làm cho pháp tương ưng yên ổn, thoải mái. Chi pháp là thọ lạc tâm sở.
11. Dukkhindriya: khổ quyền, là khả năng làm cho pháp tương ưng bị bầm dập khó chịu. Chi pháp là thọ khổ tâm sở.
12.Somanassindriya: hỷ quyền, là khả năng làm cho pháp đồng sanh được tươi nhuần. Chi pháp là thọ hỷtâm sở,
13. Domanassindriya: ưu quyền, là khả năng làm cho pháp tương ưng bị héo sầu. Chi pháp là thọ ưu tâm sở.
14. Upekkhindriya: xả quyền, là khả năng làm cho pháp tương ưng có cảm giác thờ ơ với cảnh. Chi pháp là thọ xả tâm sở. 5 Lực (bala):
15. Saddhindriya: tín quyền, là khả năng làm cho pháp tương ưng được trong sạch với đối tượng. Chi pháp là tín tâm sở.
16. Viriyindriya: tấn quyền, là khả năng làm cho pháp đồng sanh có sức mạnh, năng nổ trong việc bắt cảnh. Chi pháp là cần tâm sở.
17. Satindriya: niệm quyền, là khả năng giúp cho pháp tương ưng ghi nhận đối tượng một cách rõ ràng. Chi pháp là niệm tâm sở.
18. Samādhindriya: định quyền, là khả năng giúp cho pháp tương ưng tập trung được trên đối tượng. Chi pháp là nhất hành tâm sở.
19. Paññindriya: tuệ quyền, là khả năng giúp cho pháp tương ưng hiểu biết đối tượng. Chi pháp là trí tuệ tâm sở. 3 Quyền siêu thế (Tinindriyāni): ('tôi sẽ biết cái chưa từng
20. Aññātaññassāmīt'indriya: vị tri quyền biết' quyền) , trí nhận biết Niết Bàn đang sát trừ phiền não trong tâm sơ đạo.
21. Aññindriya: dĩ tri quyền, là trí tuệ hiểu biết cái đã từng biết . Đây là trí tuệ tâm sở trong đạo quả hữu học bậc cao (trí trong sơ quả cho đến tứ đạo). M
22. Aññātāvindriya: cụ tri quyền, là trí tuệ liễu tri thánh đế một cách đầy đủ. Ở đây là trí trong tứ quả. » (1-5, 7-8) thuộc về sắc quyền (rupa-indriya); (9) đều thuộc về danh và sắc. Số còn lại thuộc về danh quyền (nāma-indriya). » (14) (upekkhindriya) là xả quyền (= adukkha-m-asukhā vedanā, không khổ không lạc) và không trùng lặp với trạng thái xả (= tatramajjhattatā, i.e., “trạng thái nằm giữa’, tâm quân bình), cũng gọi upekkha (xả), thuộc nhóm hành uẩn (sankhārakkhandha). » (20) khởi sanh tại sát na của Nhập lưu Thánh đạo (sotāpatti-magga), (21) chứng đạt Nhập lưu Thánh quả (sotāpatti-phala), (22) chứng đắc A-la-hán Thánh quả (arahatta-phala). Vbh.122; Vism.491; Comp.175.
English
faculty, controlling principle, directive force. 6 Bases (āyatana):
1. Cakkhundriya: control over the faculty of eye.
2. Sotindriya: control over the faculty of ear.
3. Ghānindriya: control over the faculty of nose.
4. Jivhindriya: control over the faculty of tongue.
5. Kāyindriya: control over the faculty of body.
6. Manindriya: control over the faculty of mind. 3 Genders, sex (bhava):
7. Itthindriya: control over the faculty of femininity.
8. Purisindriya: control over the faculty of masculinity.
9. Jīvitindriya: control over the faculty of vitality. 5 Feelings (vedanā):
10. Sukhindriya: control over the faculty of bodily pleasant feeling.
11. Dukkhindriya: control over the faculty of bodily pain.
12. Somanassindriya: control over the faculty of gladness.
13. Domanassindriya: control over the faculty of sadness.
14. Upekkhindriya: control over the faculty of indifference. 5 Spiritual Faculties (bala):
15. Saddhindriya: control over the faculty of faith.
16. Viriyindriya: control over the faculty of energy.
17. Satindriya: control over the faculty of mindfulness.
18. Samādhindriya: control over the faculty of concentration.
19. Paññindriya: control over the faculty of wisdom. 3 Supermundane Faculties (Tinindriyāni):
20. Aññātaññassāmīt'indriya: “I shall come to know the unknown’ faculty, i.e., knowledge of the stream-entry path (sotāpattimaggaṃ).
21. Aññindriya: perfect-knowledge faculty, i.e., knowledge of the six intermediate Paths and Fruitions (sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmimaggaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmimaggaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattamaggaṃ).
22. Aññātāvindriya: perfect-knower faculty, i.e., knowledge of the Fruition of Arahantship (arahattaphalaṃ). » (1-5, 7-8) are physical faculty (rupa-indriya); (9) is either physical or mental. All the rest are mental faculties (nāma-indriya). » (14) (upekkhindriya) is here merely indifferent feeling (= adukkha-masukhā vedanā, i.e., 'neither pleasant nor unpleasant feeling') and not identical with that highly ethical state of equanimity (= tatramajjhattatā, i.e., “keeping everywhere the middle’, the equipoise of mind), also called upekkhā which belongs to the group of mental formations (sankhārakkhandha). » (20) arises at the moment of entering the Sotāpatti-Path (sotāpattimagga), (21) on reaching the Sotāpatti-Fruition (sotāpatti-phala), (22) at attaining the Arahat-Fruition (arahatta-phala).
Source: Vbh.122; Vism.491; Comp.175.
Từ điển Pháp số · Dictionary of Numerical Dhammas (Pāli – Anh – Việt)Liên kết đến mục này